Phỉ Thuý Xanh “Thiên Hà” Bạn Đã Từng Nghe Qua?

Phỉ Thuý “Xanh Thiên Hà” Bạn Đã Từng Nghe qua?

Những người yêu thích phỉ thuý về cơ bản đều đã từng nghe qua màu xanh bầu trời, nhưng còn “màu xanh thiên hà” – một sắc độ đắt giá và hiếm hơn rất nhiều – thì không phải ai cũng thật sự hiểu rõ. Đây là loại màu có thể gặp được nhưng không thể cầu xin, bởi sự xuất hiện của nó gần như hoàn toàn phụ thuộc vào duyên đá.

Sau khi một khối phỉ thuý được cắt ra, đôi khi có thể xuất hiện một vùng màu xanh đậm tập trung ở một phần thân đá, không thuộc về màu nền chính. Hiện tượng này tương tự các dải đá thường thấy, là kết quả của sự tập trung cục bộ của các yếu tố gây màu. Chính sự tập trung không đồng đều này tạo nên nét đặc trưng rất riêng cho xanh thiên hà.

Xét về sắc độ, phỉ thuý xanh thiên hà mang đặc trưng lam trầm pha tím nhẹ, độ bão hoà cao nhưng không chói. Đây là kết quả của cơ chế chuyển điện tích Fe²⁺–Fe³⁺ trong mạng jadeite, làm hấp thụ mạnh vùng ánh sáng đỏ–vàng, để lại phổ phản xạ nghiêng về lam xám và tím lam. Sự pha tím không phải tạp màu, mà là biểu hiện của cân bằng vi lượng rất tinh tế giữa các nguyên tố, tạo nên chiều sâu màu mà các sắc lam thông thường không có.

Trong phỉ thuý lam thiên hà, cơ chế tạo màu quan trọng nhất là hiện tượng chuyển điện tích giữa các ion sắt khác hoá trị (intervalence charge transfer), đặc biệt là giữa Fe²⁺ và Fe³⁺ nằm ở các vị trí lân cận trong mạng tinh thể. Khi ánh sáng đi vào viên ngọc, một phần năng lượng bị hấp thụ để electron “nhảy” từ Fe²⁺ sang Fe³⁺, làm mất đi các bước sóng vùng đỏ – vàng, từ đó ánh sáng phản xạ còn lại mang sắc lam xám hoặc lam xanh sâu, tạo cảm giác như bầu trời xa thẳm hay không gian thiên hà.

Bên cạnh yếu tố hoá học, vi cấu trúc tinh thể cũng góp phần quyết định vẻ “thiên hà” của màu sắc. Phỉ thuý lam thiên hà thường có cấu trúc hạt cực mịn, các tinh thể jadeite đan xen dày đặc ở kích thước micromet. Sự phân bố không hoàn toàn đồng nhất của sắt và các tạp chất vi lượng tạo nên những vùng đậm nhạt rất nhẹ, khiến màu sắc không phẳng mà có chiều sâu, giống như mây sao loang trong vũ trụ. Ánh sáng khi đi qua lớp cấu trúc này bị tán xạ chọn lọc, làm màu lam trở nên mềm, mờ và có cảm giác “trôi”.

Ngoài ra, trong một số mẫu phỉ thuý lam thiên hà, còn có vi bao thể khoáng vật giàu titan hoặc oxit sắt cực mịn, phân tán ở mức không nhìn thấy bằng mắt thường. Những bao thể này không tạo màu trực tiếp, nhưng góp phần làm giảm độ trong suốt tuyệt đối, khiến màu lam trở nên sâu, trầm và có sắc ngân mờ, đúng với cảm giác bao la và huyền tĩnh mà người ta gọi là “thiên hà”.

Hiệu ứng thị giác của xanh thiên hà phụ thuộc chặt chẽ vào kết cấu và độ trong suốt. Với vật liệu kết cấu kém hoặc bán đục, ánh sáng không xuyên sâu được, màu lam trở nên nặng, tối và có xu hướng “chết màu”. Ngược lại, khi kết cấu đạt đến băng chủng hoặc cận băng, dù mật độ ion gây màu bị “pha loãng” về mặt thị giác, nhưng nhờ ánh sáng xuyên qua nhiều lớp tinh thể, màu lại trở nên sáng, huyền ảo và có chiều sâu không gian, đúng với khái niệm “thiên hà”.

Về mặt giá trị, xanh thiên hà là một trường hợp điển hình của “rarity premium” – giá trị được đẩy lên bởi độ hiếm tuyệt đối. Trong cùng điều kiện kết cấu, độ trong và hoàn thiện, phỉ thuý xanh thiên hà cao giá hơn rõ rệt so với phỉ thuý tím đậm, và trên thực tế chỉ đứng sau xanh lục tươi và xanh lục hoàng gia trong hệ thang giá của thị trường cao cấp.

Điểm khiến xanh thiên hà trở nên đặc biệt trong giới giao dịch là không có dấu hiệu tiền cắt rõ ràng. Một số viên đá có thể lộ vân dạng hoa thông hoặc hiện xanh lục khi soi ngược sáng, cho phép dự đoán sự tồn tại của lục bên trong. Xanh bầu trời đôi khi cũng để lại manh mối. Riêng xanh thiên hà thì ẩn sâu và kín, gần như không thể suy đoán trước, sự xuất hiện của nó sau cắt hoàn toàn mang tính xác suất.

Về tổng thể, màu sắc của phỉ thuý xanh thiên hà thường mang cảm giác sâu, trầm và tối, đôi khi phảng phất một chút sắc tím, tạo nên ấn tượng như xanh lam pha tím, vừa huyền bí vừa có chiều sâu. Giống như phỉ thuý xanh lục bảo, phỉ thuý xanh thiên hà cũng thể hiện hiệu ứng thị giác khác nhau tuỳ theo kết cấu và độ trong suốt.

Kết cấu càng kém, màu xanh càng đậm và nặng; độ trong suốt không đủ sẽ cản trở ánh sáng xuyên qua, khiến viên đá trông xỉn và thiếu linh động.

Khi kết cấu đạt đến cấp độ băng, dù màu xanh có xu hướng bị “pha loãng”, nhưng tổng thể lại trở nên sáng hơn, nhẹ hơn và huyền ảo hơn, tạo cảm giác như bầu trời sâu thẳm có ánh sao mờ ẩn hiện. Đây chính là trạng thái mà giới sưu tầm đánh giá rất cao.

Một ưu điểm nổi bật của phỉ thuý Starry Sky Blue (xanh thiên hà) là khả năng “hấp thụ bông” – tức các tạp chất dạng bông trong đá, tương tự như phỉ thuý vàng. Sau khi đánh bóng, lượng bông thường giảm đi rõ rệt, thậm chí gần như biến mất. Tuy nhiên, nhược điểm của loại màu này là không phù hợp cho các tác phẩm hoặc chế tác quy mô lớn, do màu thường không trải đều.

Xét về giá trị, đây là một ví dụ điển hình cho việc sự hiếm có tạo nên giá trị cao. Phỉ thuý xanh thiên hà là một tồn tại rất độc bản. Với cùng chất lượng, giá của nó cao hơn đáng kể so với phỉ thuý tím đậm, và chỉ có xanh lục tươi sáng hoặc xanh lục hoàng gia mới có thể vượt qua về mặt giá trị.

Vì vậy, khi bạn bắt gặp phỉ thuý xanh thiên hà, đó gần như là sự sắp đặt của duyên đá và thị trường. Cung luôn thấp hơn cầu, giá cả do người nắm hàng quyết định, và không tồn tại khái niệm “món hời”đối với sắc màu hiếm có này.

[Ruby Stone sưu tầm và tổng hợp]